Theo các bi kí, tổ chức bộ máy nhà nước Chăm Pa không ngừng được củng cố trong đó quyền lực tối thượng thuộc vể nhà vua. Cũng như nhiều nước khác ở phương Đông, ruộng đất công của các công xã thuộc quyền sở hữu tối cao của nhà vua. Mọi hình thức chiếm dụng ruộng đất, ngay của quý tộc quan lại cũng phải được phép của vua. Các vua luôn đồng nhất mình với thần thánh, luôn tự cho mình là “Đấng thiêng liêng” hoặc “Đấng tối cao”…
Quyền lực của vua được tượng trưng bằng một cái lọng màu trắng mà không ai được dùng. Theo thư tịch cổ Trung Hoa, chỉ có vua mới được ở lầu cao, mặc áo gấm, nằm giường, còn các quan chỉ được nằm chiếu trải trên sàn. Vua đi ra ngoài hay thiết triều đều có những nghi lễ rất oai nghiêm. Vua có quyền tuyệt đối với ruộng đất và thần dân. Giúp việc nhà vua có bộ máy quan lại ở trung ương và địa phương. Bộ máy quan lại chắc đã được tổ chức tương đối hoàn chỉnh ngay từ thời Gangaragia nên Tùy thư đã có ghi chép khá tỉ mỉ. Theo Tùy thư, quan lại được chia làm ba hạng:
-Tôn quan là những chức quan cao cấp nhất ở triều đình, gồm chỉ có hai người, một đứng đầu hàng ngũ quan văn và một đứng đầu hàng quan võ.
-Thuộc quan, được chia làm ba bậc, đây có thể là quan lại trong triều.
-Ngoại quan, có lẽ là quan ở địa phương phụ trách hai cấp hành chính địa phương cao nhất.
Về sau, Tân Đường Thư cho thấy hệ thống quan lại ngày càng được hoàn chỉnh, có thêm chức tể tướng đứng đầu hàng ngũ quan chức.
Bi kí không ghi chép gì về hệ thống quan lại nhưng đôi khi có nói tới các chức vụ cụ thể như chỉ huy cấm vệ, đại tướng, kế vương (phong cho thái tử hoặc một số quý tộc thân thích)…
Nhà nước Chăm Pa rất chú trọng xây dựng và phát triển lực lượng quân sự. Quân đội thưởng trực đông tới 4 – 5 vạn người, được cấp lương hiện vật như quần áo, thóc gạo. Quân đội Chăm Pa có nhiều binh chủng như bộ binh, kị binh, tượng binh gồm 400 ngựa và 1000 voi; được chia làm hai đội tiền quân và hậu quân. Từ đầu thế kỉ V, Chăm Pa đã có đội thuyền chiến và sau vài thế kỉ, chiến thuyền tăng tới hơn 1000 chiếc.
Đặc biệt, ở Vương quốc Chăm Pa thường xuyên có mặt một số tăng lữ Ấn Độ đảm đương những chức sắc cao cấp về tôn giáo và có ảnh hưởng lớn về chính trị tới triều đình Chăm Pa. Triều đình đã lấy các từ ngữ Ân Độ, thậm chí các địa danh ở Ấn Độ để đặt tên nước Chăm Pa, tên các địa phương và kinh đô. Các vua Chăm cũng thưởng đặt tên mình theo cách của người ấn. Ví dụ: Ông vua thứ ba của triều đại Inđrapura có vương hiệu là Inđravacman II, tôn hiệu là Gramaxvamin và miếu hiệu là Paramabuđalôka. Thực rạ, các vua đều có tên huý bằng tiếng Chăm nhưng ta ít biết mà thưởng chỉ biết vương hiệu gọi theo kiểu Ân Độ.
Về pháp luật của nhà nước Chăm Pa, ngày nay ta không có tư liệu.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: nhà nước văn lang, nuoc
au lac
Hai là một số luật pháp của phong kiến Trung Hoa đã được mang sang áp dụng ở Âu Lạc. Tuy nhiên, trong thời kì này luật pháp của phong kiến Trung Quốc nếu đã được áp dụng ở Âu Lạc thì chủ yếu điều chỉnh quan hệ hành chính giữa quận – bộ (thời Triệu) và quận – huyện (Tây Hán) và cũng chỉ có hiệu lực ở mức độ hạn chế, “ước thúc” các lạc tướng mà thôi.
Từ năm 23 trở đi, thái thú Tô Định ở Giao Chỉ và thái thú Nhâm Diên ở Cửu Chân đã tăng cưởng thi hành luật Hán. Sau khi đàn áp xong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Mã Viện và các thứ sử, thái thú của chính quyền đô hộ sau này ngày càng đẩy mạnh việc áp dụng luật pháp Trung Hoa. Nhưng những luật nào của phong kiến Trung Hoa đã được áp dụng ở Âu Lạc thì không thấy nói tới trong các thư tịch cổ. Có thể luật Hán ở Âu Lạc có mấy loại sau đây:
- Những luật lệnh của Hoàng Đế Trung Quốc bổ nhiệm các chức quan cai trị ở Âu Lạc, quy định việc cống nạp thuế khoá của Âu Lạc…
- Một số trong các bộ luật của Trung Quốc có thể được áp dụng ớ Âu Lạc: Bộ Hán luật triều Hán, Băc Tề luật của nhà Tề, bộ Khai hoàng và bộ luật Đại nghiệp của nhà Tuỳ, bộ Đường luật sớ nghị của nhà Đường…
- Những luật lệ của thứ sử, tiết độ sứ, thái thú cai trị ở Âu Lạc.
Trong thời Bắc thuộc, chính quyền đô hộ trên thực tế chỉ khống chế trực tiếp dược các vùng quanh thành trấn, nhiệm sở, đồn binh và những nơi có dân Trung Hoa cư trú vì vậy luật pháp cũng chỉ có hiệu lực ở những vùng đó. Luật pháp Trung Quốc chỉ tác động đến người Hán ở Âu Lạc và những quý tộc người Việt và thưởng chỉ trong những lĩnh vực hành chính, hình sự, tài chính (thuế khoá).
Như vậy, có thể coi sự tổn tại song song của luật tục của người Việt và một số luật pháp phong kiến Trung Quốc ở Âu Lạc là đặc thù của tình hình pháp luật thời Bắc thuộc.
Đọc thêm tại:
- http://kholichsuvietnam.blogspot.com/2015/04/nha-nuoc-au-lac.html
- http://kholichsuvietnam.blogspot.com/
- http://kholichsuvietnam.blogspot.com/2015/07/chinh-quyen-o-ho-cua-nha-uong-o-nuoc-ta.html
Chính quyền đô hộ nhà Đường còn tăng cưởng lực lượng quân sự, ra sức xây đắp thành luỹ ở phủ thành Tống Bình và các châu khác nhằm chống phá các cuộc khởi nghĩa của nhân dân ta và của các cuộc đánh phá của các nước láng giềng. Riêng thành Tống Bình có tói 4200 quân đồn trú.
Như vậy, từ thời Đường đã lập ra đô hộ phủ. Đô hộ phủ là cấp hành chính đặc biệt và là cơ quan cai trị bằng bạo lực quân sự ở các thuộc quốc của đế quốc Đường, tức khu vực “ngoại địa”. Việc lập An Nam đô hộ phủ đánh dấu sự thất bại sau hơn 700 năm thống trị của chính quyền đô hộ trong âm mưu đồng hoá nhân dân ta. Trên thực tế cho tới nhà Đường, chính quyền đô hộ chua áp đặt được chế độ trực trị tới các làng xã của người Việt.
Nhà Đường dần dần suy yếu, Trung Quốc lại bước vào thời kì nội chiến, chia cắt. Ở miền Bắc Trung Quốc, năm triều đại kế tiếp nhau, còn ở miền nam bị chia làm 10 nước. Sử sách gọi đó là thòi kì “ngũ đại thập quốc” (907 – 960). ở vùng đất An Nam, chính quyền đô hộ mang tính cát cứ nhưng các đơn vị hành chính và mô hình tổ chức chính quyền về cơ bần không thay đổi cho đến hết thời Bắc thuộc.
Một là những luật tục của người Việt đã có từ thời đại Hùng Vương, được chính quyền đô hộ mặc nhiên thừa nhận. Theo Hậu Hán Thư, Mã Viện tâu về vua Hán lằng “Luật Việt và Luật Hán khác nhau tới hơn mưởi việc, (nay) xin làm sáng tở cựu chế đối với người Việt”; “cựu chế” là việc người Hán, từ thời Vũ Đế, vẫn phải dùng tục cũ của người Việt mà cai trị. Trước đó, theo Tiền Hán Thư, trong thư của Hoài Nam Vương Lưu An gửi lên Hán Vũ Đế cũng viết rằng, không thể dùng luật của người Hán để cai trị người Việt được vì “Từ đời tam đại thịnh trị, người Hồ, người Việt không chịu theo chính sóc (lịch) của Trung Quốc”… Trong các thư tịch cổ, từ Triệu, Hán đến Tuỳ, Đường, chính quyền đô hộ đều phải “lấy tục cũ của họ (người Việt) mà cai trị”.
Luật tục của người Việt được tồn tại trong thời Bắc thuộc chỉ có thể chủ yếu là lộ làng. Luật tục đó được chính quyền đô hộ phải mặc nhiên thừa nhận nên không chỉ là luật riêng của người Việt mà còn trở thành một nguồn luật, một bộ phận trong luật pháp của chính quyền đô hộ. Trong thời kì này, luật tục của người Việt có không gian rộng lớn là các làng xã, có đối tượng điều chỉnh là đại đa số cư dân người Việt và chủ yếu ở các lĩnh vực hôn nhân gia đình, dân sự, quan hệ ruộng đất trong nội bộ làng xã…
Từ khóa tìm kiếm nhiều:
văn minh văn lang âu lạc,
nuoc
au lac
Thời nhà Lương, nhà Lương tiến hành cải tổ đơn vị hành chính ở Giao Châu cũ, lập nhiều châu nhở trực thuộc triều đình nhà Lương nhằm kiểm soát chặt chẽ dân Âu Lạc. Có sáu châu thuộc lãnh thổ nước ta ngày nay: Giao Châu (gồm phần lớn Bắc Bộ), Hoàng Châu (Quảng Ninh), Ái Châu (Thanh Hoá), Đức Châu, Lôi Châu, Minh Châu (Nghệ Tĩnh).
Dưới cấp châu vẫn là các cấp quận, huyện…quận sau là một miền đất của vương quốc Chăm Pa mà nhà Tùy mới chiếm được vào năm 604, ngày nay là Bình Trị Thiên. Đến những năm rối loạn và suy yếu của nhà Tuỳ, các thái thú ở miền đất nước ta trở thành chính quyền cát cứ tách khởi triều đình Trưởng An.
Sau khi nhà Đường thay thế nhà Tùy ở phương Bắc, năm 618, quan lại Hán ở nước ta lại phải thần phục triều đình Trưởng An. Nhà Đường là triều đại cưởng thịnh nhất trong lịch sử phong kiến Trung Hoa và chiếm được nhiều đất đai của các nước khác. Đối với các vùng đất mói chiếm được ngoài chính quốc, nhà Đường đã lập ra tiết độ sứ. Tiết độ sứ là quan chức trực thuộc triều đình Trưởng An, thay mặt vua ở địa phương, vừa cai trị hành chính vừa chỉ huy quân sự. Trụ sở của An Nam đổ hộ phủ đặt ở Tống Bình (Hà Nội ngày nay). Nhà Đường bãi bở cấp quận thời thuộc Tùy và khôi phục hệ thống các châu như thời Lương nhưng cấp châu không trực thuộc triều đình bên chính quốc mà trực thuộc đô hộ phủ. Đứng đầu mỗi châu vẫn là chức quan thứ sử, ngoài ra còn có chức trưởng lại chỉ huy quân đội. Dưới cấp châu là cấp huyện, đứng đầu vẫn là huyên lệnh. Đất An Nam gồm 12 châu, 59 huyện. Dưới huyện là hương, dưới cấp hương là cấp xã. Theo An Nam chí nguyên của Cao Hùng Trưng, hương có hai loại: Tiểu hương có từ 70 – 150 hộ, đại hương có trên 150 – 540 hộ. Xã cũng có hai loại: Tiểu xã có từ 10 – 30 hộ, đại xã có từ trên 30 – 60 hộ. Thật ra, việc lập ra các cấp hương, xã cũng chỉ là sự quy định trên giấy tở, còn các làng xã hầu như vẫn do người Việt tự quản lí. Các vùng miền núi xa xôi vẫn do các tù trưởng làm chủ. Vì vậy, nhà Đường phải đặt ra các “châu ky my” (ràng buộc lởng lẻo) do các tù trưởng người miền núi cai quản. An Nam đô hộ phủ quản 41 châu ky my, chủ yếu gồm vùng Việt Bắc ngày nay (vùng các tộc người Tày, Nùng). Năm 791, nhà Đường lập ra Phong Châu đô đốc phủ (vùng Sơn Tây – Hưng Hoá cũ) kiêm quản các châu ky my vùng thượng lưu sông Hồng (vùng các tộc người thuộc ngữ hệ Thái, Tày và Tạng, Miến); Hoan Châu đồ đốc phủ (Nghệ Tĩnh) kiêm quản các châu ky my miền Bắc Trưởng Sơn giáp Lào.
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)